شناخت خازن و روش تست آن با مولتی متر

خازن چیست و چگونه در مدار الکترونیکی کار می‌کند؟

خازن یا Capacitor یکی از پرکاربردترین قطعات در مدارهای الکترونیکی است و تقریباً در هر بردی، از موبایل و لپ‌تاپ گرفته تا پاور، تلویزیون، آمپلی‌فایر، تجهیزات صنعتی و ECU خودرو دیده می‌شود. اگر عبارت‌هایی مثل «خازن چیست؟»، «کاربرد خازن چیست؟»، «چگونه خازن را تست کنیم؟»، «تست خازن با مولتی متر» یا «از کجا بفهمیم خازن خراب است؟» را جست‌وجو کرده‌اید، این آموزش برای شماست.

خازن می‌تواند انرژی را در قالب میدان الکتریکی ذخیره کند و در مدار وظایفی مثل صاف کردن ولتاژ، حذف نویز، کوپلینگ و دی‌کوپلینگ سیگنال، تایمینگ، ذخیره انرژی و راه‌اندازی موتور را انجام دهد. شناخت ساختار، ظرفیت، ولتاژ کاری، ESR، نوع دی‌الکتریک و نحوه تست خازن از مباحث پایه در آموزش الکترونیک و تعمیر برد محسوب می‌شود.

خازن از دو سطح رسانا یا الکترود تشکیل می‌شود که به‌وسیله یک ماده عایق به نام دی‌الکتریک (Dielectric) از یکدیگر جدا شده‌اند. زمانی که اختلاف ولتاژ به دو سر خازن اعمال می‌شود، بارهای الکتریکی روی صفحات آن جمع می‌شوند و انرژی در میدان الکتریکی میان صفحات ذخیره می‌شود.

برخلاف مقاومت که انرژی را عمدتاً به گرما تبدیل می‌کند، خازن می‌تواند انرژی را برای مدت مشخصی ذخیره کرده و دوباره به مدار تحویل دهد. همین ویژگی باعث شده است خازن در منابع تغذیه، فیلترهای الکترونیکی، مدارهای صوتی، بخش تغذیه پردازنده، مدارهای RF و سیستم‌های قدرت نقش مهمی داشته باشد.

ظرفیت خازن چیست و با چه واحدی اندازه‌گیری می‌شود؟

پارامتر اصلی خازن Capacitance یا ظرفیت است که با حرف C نمایش داده می‌شود. واحد اصلی ظرفیت، فاراد (F) است، اما در مدارهای واقعی بیشتر از واحدهای کوچک‌تر استفاده می‌شود:

• µF یا میکروفاراد
• nF یا نانوفاراد
• pF یا پیکوفاراد

رابطه ساده ظرفیت یک خازن صفحات موازی به شکل زیر است:

C = εA / d

در این رابطه:

• C: ظرفیت خازن
• ε: گذردهی الکتریکی ماده دی‌الکتریک
• A: مساحت مؤثر صفحات
• d: فاصله بین صفحات

در مدل ساده، افزایش مساحت صفحات یا کاهش فاصله بین آن‌ها می‌تواند ظرفیت را افزایش دهد. نوع دی‌الکتریک نیز اثر مستقیمی بر ظرفیت، پایداری، تلفات و رفتار فرکانسی خازن دارد.

انرژی ذخیره‌شده در خازن چقدر است؟

انرژی ذخیره‌شده در یک خازن ایده‌آل از رابطه زیر محاسبه می‌شود:

E = ½ × C × V²

بنابراین افزایش ولتاژ اثر زیادی روی انرژی ذخیره‌شده دارد؛ زیرا انرژی با مجذور ولتاژ تغییر می‌کند.

رفتار خازن در مدار DC و AC چگونه است؟

خازن در جریان مستقیم DC

هنگام اتصال یک خازن به ولتاژ DC، ابتدا جریان شارژ از آن عبور می‌کند. با افزایش ولتاژ دو سر خازن، جریان شارژ کاهش می‌یابد و در حالت پایدار، خازن ایده‌آل در برابر DC مانند مدار باز رفتار می‌کند.

البته خازن واقعی مقداری نشتی جریان دارد و کاملاً ایده‌آل نیست.

خازن در جریان متناوب AC

خازن در برابر جریان متناوب دارای راکتانس خازنی است. راکتانس خازن با رابطه زیر محاسبه می‌شود:

X_C = 1 / (2πfC)

با افزایش فرکانس یا ظرفیت، راکتانس خازنی کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل خازن در بسیاری از مدارها برای عبور یا بای‌پس مؤلفه‌های فرکانس بالا استفاده می‌شود.

انواع خازن الکترونیکی و تفاوت کاربرد آن‌ها

خازن‌ها بر اساس جنس دی‌الکتریک، ساختار، مقدار ظرفیت، ولتاژ کاری و کاربرد به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. انتخاب نوع خازن باید متناسب با مدار انجام شود.

خازن سرامیکی چیست؟

خازن سرامیکی یکی از رایج‌ترین انواع خازن روی بردهای الکترونیکی است. مدل‌های SMD سرامیکی یا MLCC در کنار آی‌سی‌ها برای دی‌کوپلینگ تغذیه و کاهش نویز فرکانس بالا بسیار استفاده می‌شوند.

ظرفیت بعضی خازن‌های سرامیکی، مخصوصاً دی‌الکتریک‌های Class 2 مانند X5R و X7R، می‌تواند با ولتاژ DC، دما و شرایط کاری تغییر کند. بنابراین مقدار اسمی همیشه دقیقاً برابر ظرفیت واقعی در مدار نیست. در دوره آموزش الکترونیک بصورت عملی با تست و اندازه گیری خازن آشنا میشوید.

خازن الکترولیتی چیست؟

خازن الکترولیتی آلومینیومی معمولاً برای ظرفیت‌های نسبتاً بالا استفاده می‌شود و در خروجی و ورودی منابع تغذیه بسیار رایج است. دی‌الکتریک اصلی آن لایه نازک اکسید آلومینیوم است و الکترولیت بخشی از ساختار داخلی قطعه را تشکیل می‌دهد.

این خازن‌ها معمولاً قطب‌دار هستند و اتصال اشتباه مثبت و منفی می‌تواند به خرابی شدید یا حتی باز شدن دریچه ایمنی آن‌ها منجر شود.

خازن تانتالیومی چه تفاوتی دارد؟

خازن‌های تانتالیومی ظرفیت نسبتاً بالا را در ابعاد کوچک ارائه می‌کنند و در بعضی مدارهای تغذیه و بردهای فشرده دیده می‌شوند. این قطعات نسبت به پلاریته اشتباه، ولتاژ اضافی و جریان هجومی نامناسب حساس هستند و باید مطابق دیتاشیت انتخاب شوند.

خازن فیلم و پلی‌استر چه کاربردی دارند؟

خازن‌های فیلم به دلیل تلفات کم، پایداری مناسب و عملکرد قابل اعتماد در فیلترها، مدارهای صوتی، تایمینگ و بعضی کاربردهای قدرت استفاده می‌شوند. پلی‌استر یکی از دی‌الکتریک‌های رایج در خانواده خازن‌های فیلم است.

ESR خازن چیست و چرا در تعمیر برد اهمیت دارد؟

خازن واقعی فقط یک ظرفیت ایده‌آل نیست. در مدل واقعی، پارامترهایی مثل ESR یا Equivalent Series Resistance، مقاومت نشتی و ESL نیز وجود دارند.

ESR مقاومت سری معادل خازن است. بالا رفتن ESR، مخصوصاً در خازن‌های الکترولیتی قدیمی یا آسیب‌دیده، می‌تواند باعث:

• افزایش ریپل ولتاژ
• گرم شدن خازن
• نوسان یا روشن نشدن منبع تغذیه
• افت راندمان
• عملکرد ناپایدار برد

آموزش تست خازن با مولتی متر؛ روش صحیح و مرحله‌به‌مرحله

یکی از پرتکرارترین سوال‌ها این است که «چگونه خازن را با مولتی متر تست کنیم؟» روش دقیق تست به قابلیت‌های مولتی‌متر و نوع خازن بستگی دارد. در دوره آموزش تعمیرات برد با کارایی دقیق مولتی متر شناخت پیدا میکنید.

قبل از تست خازن چه کار کنیم؟

1. برق مدار را قطع کنید.
2. خازن‌های ولتاژ بالا را با روش ایمن و کنترل‌شده تخلیه کنید.
3. برای اندازه‌گیری دقیق ظرفیت، بهتر است حداقل یک پایه خازن از مدار جدا شود.
4. مقدار درج‌شده روی بدنه خازن را یادداشت کنید.
5. محدوده تلرانس و ولتاژ نامی را در نظر بگیرید.

تست ظرفیت خازن با مولتی متر دیجیتال

اگر مولتی‌متر دارای حالت Capacitance باشد:

1. مولتی‌متر را روی علامت ظرفیت خازن قرار دهید.
2. از تخلیه کامل خازن مطمئن شوید.
3. پروب‌ها را به دو پایه خازن متصل کنید.
4. چند لحظه برای پایدار شدن عدد منتظر بمانید.
5. مقدار اندازه‌گیری‌شده را با ظرفیت اسمی و تلرانس قطعه مقایسه کنید.

برای مثال اگر روی خازن مقدار 1000µF ±20% درج شده باشد، باید تلرانس سازنده نیز در ارزیابی نتیجه لحاظ شود.

تست خازن با حالت اهم مولتی متر

این روش فقط یک تست تقریبی برای برخی خازن‌هاست و جایگزین خازن‌سنج یا ESR Meter نمی‌شود. هنگام اتصال مولتی‌متر به یک خازن تخلیه‌شده، ممکن است مقاومت ابتدا پایین‌تر دیده شود و سپس با شارژ شدن خازن افزایش پیدا کند.

اگر مقاومت تقریباً صفر باقی بماند، احتمال اتصال کوتاه خازن وجود دارد. اگر هیچ رفتار شارژی مشاهده نشود نیز ممکن است خازن دچار قطعی یا ظرفیت بسیار کم باشد؛ اما برای نتیجه قطعی باید از روش اندازه‌گیری مناسب استفاده شود.

آموزش تست ESR خازن با ESR Meter

ESR Meter یکی از ابزارهای کاربردی برای عیب‌یابی خازن‌های الکترولیتی در پاور، مانیتور، تلویزیون و منابع تغذیه سوئیچینگ است.

در بعضی شرایط ESR را می‌توان بدون خارج کردن خازن از مدار اندازه گرفت، اما قطعات موازی مدار می‌توانند روی نتیجه اثر بگذارند. بنابراین اگر عدد مشکوک است، بهتر است خازن از مدار ایزوله شده و دوباره تست شود.

آیا یک عدد ESR ثابت برای همه خازن‌ها وجود دارد؟

خیر. ESR مجاز به ظرفیت، ولتاژ نامی، نوع خازن، سری سازنده، فرکانس تست و دما وابسته است. بهترین مرجع دیتاشیت همان خازن یا مقایسه با نمونه سالم مشابه است.

تست نشتی خازن چگونه انجام می‌شود؟

Leakage Current یا جریان نشتی یکی دیگر از پارامترهای خازن واقعی است. خازن ایده‌آل پس از شارژ هیچ جریان DC عبور نمی‌دهد، اما خازن واقعی مقداری نشتی دارد.

برای بررسی حرفه‌ای نشتی، معمولاً ولتاژ مشخصی تحت شرایط کنترل‌شده به خازن اعمال و جریان پس از زمان تعیین‌شده اندازه‌گیری می‌شود. مقدار مجاز باید با دیتاشیت همان قطعه مقایسه شود.

از کجا بفهمیم خازن خراب است؟ علائم خرابی خازن

خرابی خازن همیشه با بادکردگی همراه نیست. برای تشخیص صحیح بهتر است ظاهر، ظرفیت، ESR و عملکرد مدار در کنار هم بررسی شوند.

نشانه‌های رایج خازن خراب

• بادکردگی قسمت بالای خازن الکترولیتی
• نشت یا خروج الکترولیت
• ترک، تغییر رنگ یا سوختگی
• کاهش ظرفیت
• افزایش ESR
• اتصال کوتاه داخلی
• قطعی داخلی
• گرم شدن غیرعادی
• ریپل زیاد خروجی پاور
• روشن نشدن یا ریست شدن دستگاه

آیا خازن بدون بادکردگی خراب می‌شود؟

بله. یکی از اشتباهات رایج در تعمیر برد این است که فقط خازن‌های بادکرده بررسی شوند. خازن می‌تواند بدون هیچ نشانه ظاهری، ظرفیت از دست بدهد یا ESR بالایی پیدا کند.

کاربرد خازن در مدار چیست؟ مهم‌ترین کاربردهای عملی

ذخیره انرژی الکتریکی

خازن می‌تواند انرژی را برای مدت کوتاه ذخیره کند و در زمان موردنیاز آزاد کند. این ویژگی در فلاش دوربین، سیستم‌های تغذیه، مدارهای پالس و تجهیزات قدرت کاربرد دارد.

صاف کردن ولتاژ در منابع تغذیه

بعد از یکسوسازی AC، خازن‌های فیلتر برای کاهش ریپل و صاف‌تر کردن ولتاژ DC استفاده می‌شوند. این کاربرد در آداپتور، پاور کامپیوتر، شارژر و منابع تغذیه سوئیچینگ بسیار رایج است.

دی‌کوپلینگ و حذف نویز

در مدارهای دیجیتال، خازن‌های کوچک سرامیکی معمولاً نزدیک پایه تغذیه آی‌سی قرار می‌گیرند تا نویزهای سریع و تغییرات لحظه‌ای جریان را کاهش دهند. به این خازن‌ها Decoupling Capacitor یا خازن دی‌کوپلینگ گفته می‌شود.

کوپلینگ سیگنال

در بسیاری از مدارهای صوتی و تقویت‌کننده‌ها، خازن برای عبور مؤلفه AC سیگنال و جلوگیری از انتقال DC میان دو طبقه استفاده می‌شود.

مدارهای تایمینگ

در مدارهای RC، خازن همراه مقاومت می‌تواند تأخیر زمانی ایجاد کند. ثابت زمانی این مدار از رابطه زیر به دست می‌آید:

τ = R × C

این اصل در مدارهای تایمینگ، فیلترها و تایمرهایی مانند 555 کاربرد فراوان دارد.

راه‌اندازی موتورهای AC

در برخی موتورهای تک‌فاز از خازن راه‌انداز (Start Capacitor) یا خازن دائم‌کار (Run Capacitor) برای ایجاد اختلاف فاز و کمک به گشتاور راه‌اندازی یا عملکرد موتور استفاده می‌شود.

تفاوت خازن کوپلینگ، بای‌پس و دی‌کوپلینگ چیست؟

نحوه خواندن مقدار خازن و کدهای رایج

روی خازن‌های بزرگ معمولاً ظرفیت و ولتاژ به‌صورت مستقیم نوشته می‌شود؛ برای مثال:

1000µF 25V

یعنی ظرفیت اسمی خازن 1000 میکروفاراد و ولتاژ نامی آن 25 ولت است.

کد 104 روی خازن یعنی چه؟

در بسیاری از خازن‌های کوچک از کد سه‌رقمی استفاده می‌شود. دو رقم اول مقدار اصلی و رقم سوم تعداد صفرها بر حسب پیکوفاراد است.

برای مثال:

• 104 = 100000 pF = 100 nF = 0.1 µF
• 103 = 10000 pF = 10 nF
• 102 = 1000 pF = 1 nF

ولتاژ خازن چیست و برای جایگزینی چه ولتاژی انتخاب کنیم؟

عدد ولتاژ درج‌شده روی خازن نشان‌دهنده ولتاژ نامی مجاز آن است. خازن نباید در شرایطی کار کند که ولتاژ دو سر آن از محدوده مجاز سازنده فراتر رود.

هنگام تعویض خازن، معمولاً می‌توان خازنی با ولتاژ نامی مساوی یا بالاتر انتخاب کرد، به شرط آنکه مشخصات مهم دیگری مانند ظرفیت، ESR، جریان ریپل، ابعاد، دمای کاری و نوع قطعه نیز مناسب باشند.

راهنمای انتخاب خازن جایگزین در تعمیر برد

یکی از سوالات رایج تعمیرکاران این است که «برای تعویض خازن چه مشخصاتی باید یکی باشد؟»

چک‌لیست انتخاب خازن جایگزین

• ☑️ ظرفیت خازن مطابق مقدار طراحی مدار باشد.
• ☑️ ولتاژ نامی کمتر از خازن اصلی نباشد.
• ☑️ قطب‌دار یا غیرقطب‌دار بودن بررسی شود.
• ☑️ در منابع تغذیه، ESR و جریان ریپل مناسب باشد.
• ☑️ دمای کاری مانند 85°C یا 105°C بررسی شود.
• ☑️ قطر، ارتفاع و فاصله پایه‌ها با PCB سازگار باشد.
• ☑️ نوع خازن با کاربرد مدار مطابقت داشته باشد.

آیا می‌توان ظرفیت بالاتر جایگزین کرد؟

پاسخ به مدار بستگی دارد. در بعضی فیلترهای تغذیه افزایش محدود ظرفیت ممکن است قابل قبول باشد، اما در مدارهای تایمینگ، فیلتر، رزنانس، راه‌اندازی یا فیدبک تغییر ظرفیت می‌تواند عملکرد مدار را کاملاً تغییر دهد.

به همین دلیل جایگزینی حرفه‌ای باید بر اساس شماتیک، دیتاشیت و کاربرد خازن انجام شود، نه فقط اندازه ظاهری قطعه.

آموزش تعویض خازن روی برد الکترونیکی

مراحل خارج کردن خازن پایه‌دار

1. برق دستگاه را قطع کنید.
2. خازن را در صورت نیاز به شکل ایمن تخلیه کنید.
3. قطب مثبت و منفی و محل نصب را ثبت کنید.
4. روی پایه‌های خازن مقدار مناسبی فلکس بزنید.
5. لحیم پایه‌ها را با هویه مناسب ذوب کنید.
6. خازن را بدون فشار به پد PCB خارج کنید.
7. قلع اضافی را با سیم قلع‌گیر یا قلع‌کش تمیز کنید.

نصب خازن جدید

1. ظرفیت و ولتاژ خازن جدید را کنترل کنید.
2. در خازن قطب‌دار، جهت مثبت و منفی را دوباره بررسی کنید.
3. قطعه را روی PCB قرار دهید.
4. پایه‌ها را با مقدار مناسب قلع لحیم کنید.
5. پایه اضافه را کوتاه کنید.
6. اتصالات را از نظر لحیم سرد یا اتصال کوتاه بررسی کنید.

چرا خازن خراب می‌شود؟ مهم‌ترین دلایل کاهش عمر خازن

طول عمر خازن تحت تأثیر شرایط الکتریکی و حرارتی مدار قرار دارد.

دمای بالا

حرارت بالا یکی از عوامل اصلی کاهش عمر خازن‌های الکترولیتی است. قرار گرفتن خازن کنار هیت‌سینک، ترانس، MOSFET یا مقاومت‌های پرتوان می‌تواند دمای کاری آن را افزایش دهد.

ولتاژ بیش از حد

کارکرد خازن بالاتر از ولتاژ نامی یا قرار گرفتن در معرض پیک‌های ولتاژی می‌تواند دی‌الکتریک را تحت تنش قرار دهد و باعث خرابی شود.

جریان ریپل زیاد

در منابع تغذیه سوئیچینگ، Ripple Current بالا می‌تواند باعث ایجاد تلفات و گرم شدن داخلی خازن شود. خازن جایگزین باید جریان ریپل متناسب با کاربرد داشته باشد.

پلاریته اشتباه

اتصال معکوس خازن قطب‌دار ممکن است باعث افزایش نشتی، گرم شدن، خرابی یا در شرایط شدید باز شدن دریچه ایمنی شود.

پیری و خشک شدن الکترولیت

در خازن‌های الکترولیتی، شرایط دمایی و گذشت زمان می‌تواند باعث تغییر ویژگی‌های داخلی و در نتیجه کاهش ظرفیت و افزایش ESR شود.

خودتخلیه خازن چیست؟

Self-Discharge یا خودتخلیه به کاهش تدریجی انرژی ذخیره‌شده خازن در زمان گفته می‌شود. علت اصلی آن وجود مقاومت عایقی محدود و جریان‌های نشتی داخلی است.

سرعت خودتخلیه بین انواع مختلف خازن متفاوت است و به نوع دی‌الکتریک، دما، کیفیت ساخت، ظرفیت و شرایط کاری بستگی دارد.

دی‌الکتریک خازن از چه موادی ساخته می‌شود؟

نوع ماده دی‌الکتریک روی ظرفیت، پایداری، ضریب تلفات و رفتار فرکانسی خازن اثر دارد. نمونه‌های متداول شامل:

• سرامیک در خازن‌های سرامیکی
• پلی‌استر و پلی‌پروپیلن در خازن‌های فیلم
• اکسید آلومینیوم در خازن‌های الکترولیتی آلومینیومی
• اکسید تانتالیوم در خازن‌های تانتالیومی
• میکا در خازن‌های دقیق و RF خاص

روش واقعی یادگیری تست و عیب‌یابی خازن

برای یادگیری خازن، فقط حفظ کردن فرمول‌ها کافی نیست. بهتر است چند نمونه واقعی را با ابزار اندازه‌گیری بررسی کنید.

تمرین عملی پیشنهادی

1. چند خازن سالم با ظرفیت‌های مختلف تهیه کنید.
2. نوشته روی بدنه و واحد ظرفیت را بخوانید.
3. خازن را کاملاً تخلیه کنید.
4. ظرفیت آن را با مولتی‌متر یا LCR Meter اندازه بگیرید.
5. خازن الکترولیتی را با ESR Meter تست کنید.
6. نتیجه را با خازن مشابه سالم مقایسه کنید.
7. یک خازن معیوب از برد خراب پیدا کرده و علائم ظاهری و الکتریکی آن را بررسی کنید.
8. خازن را با هویه خارج کرده و نمونه جایگزین مناسب نصب کنید.

تفاوت خازن الکترولیتی و سرامیکی چیست؟

سوالات رایج درباره خازن و تست آن

آیا خازن را می‌توان روی برد تست کرد؟

برخی تست‌ها مانند ESR ممکن است در شرایطی روی برد انجام شوند، اما وجود قطعات موازی می‌تواند نتیجه را تغییر دهد. برای اندازه‌گیری دقیق ظرفیت معمولاً بهتر است حداقل یک پایه خازن جدا شود.

از کجا بفهمیم خازن اتصال کوتاه شده است؟

در حالت اندازه‌گیری مقاومت یا دیود، اگر خازن بعد از تخلیه کامل مقاومت بسیار کم و ثابت نشان دهد، احتمال اتصال کوتاه وجود دارد. با این حال باید مسیرهای موازی روی برد نیز بررسی شوند.

آیا خازن خراب همیشه باد می‌کند؟

خیر. بسیاری از خازن‌های خراب از نظر ظاهری کاملاً سالم هستند اما ظرفیت کاهش‌یافته یا ESR بالا دارند.

چگونه ظرفیت خازن را اندازه بگیریم؟

بهترین روش ساده، استفاده از مولتی‌متر دارای Capacitance Mode یا LCR Meter است. برای اندازه‌گیری دقیق‌تر، خازن باید از اثر مسیرهای موازی مدار خارج شود.

آیا جهت نصب همه خازن‌ها مهم است؟

خیر. خازن‌های سرامیکی و بسیاری از خازن‌های فیلم غیرقطب‌دار هستند. اما خازن‌های الکترولیتی و بسیاری از خازن‌های تانتالیومی قطب‌دار هستند و جهت نصب آن‌ها باید رعایت شود.

ESR بالا یعنی خازن خراب است؟

اگر ESR نسبت به مشخصات سازنده یا خازن سالم مشابه به شکل محسوسی بالا رفته باشد، می‌تواند نشانه فرسودگی یا خرابی خازن باشد. مقدار قابل قبول برای همه خازن‌ها یکسان نیست.

برای خازن پاور 85 درجه بهتر است یا 105 درجه؟

در محیط‌های گرم و منابع تغذیه، خازن‌های مناسب با ریتینگ 105°C معمولاً گزینه متداول‌تری هستند، اما دمای نامی تنها معیار انتخاب نیست. ESR، جریان ریپل، طول عمر نامی و سری سازنده نیز اهمیت دارند.

آیا می‌توان خازن 16 ولت را با 25 ولت جایگزین کرد؟

در بسیاری از مدارها از نظر تحمل ولتاژ بله، مشروط بر اینکه ظرفیت، نوع خازن، ابعاد، ESR، جریان ریپل و سایر مشخصات با مدار سازگار باشند. ولتاژ نامی جایگزین نباید کمتر از مقدار موردنیاز مدار باشد.

خازن 104 چند میکروفاراد است؟

کد 104 معادل 100000 پیکوفاراد، یعنی 100 نانوفاراد یا 0.1 میکروفاراد است.